CANÖREN İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetleri Ltd. Şti. | www.canorenosgb.com

Sosyal Güvenlik Mevzuatında Kadınlara Sağlanan Haklar

   Kadınlar, toplumumuzun en önemli yapı taşlarından biridir. Toplumu oluşturan bireyleri doğuran, eğiten, onları büyüten ve neslin devamını sağlayan kadınlardır. Kadınların sağlığı ve mutluluğu; sağlıklı, mutlu ve eğitimli bir neslin yetişmesi için etkilidir. Bu sebeple kadınların kendilerini mutlu hissetmeleri için kendi ayakları üzerinde durabilmeleri ve onların da bir şeyler başarması önemlidir. Kadınların kendi ayakları üzerinde durabilmelerinin ilk adımı da para kazanmaktır. Bunun için de kadınlara sadece çocuk bakma ve ev işi yapma gibi misyon biçilmemelidir. Kadınla varoluşlarından beri, onlar için belirlenen bu görevler dışında iş hayatında da başarılı bir rol oynamaktadırlar. Kadınlar, iş hayatının üçte birini oluşturmaktadırlar. Ülkemizde kadınların iş hayatındaki yeri ayrı bir öneme sahip olup, “doğum borçlanması”, “emzirme ödeneği”, geçici iş görmezlik ödeneği”. “doğum ve süt izni”, “evlenme ödeneği”, “ölüm sigortası”, “kendisine şiddet yapılan kadınlara sağlık hizmeti sunulması” gibi kadınlara pozitif ayrıcalıklar verilmiştir.

   

Doğum/Analık Sigortası

   Sigortası olan kadınların, çalışırken kullandıkları doğum ya da analık izin sürelerinin emeklilik için hesaplanmasına doğum borçlanması denir. Doğum Borçlanması, 5510  sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununa göre, verilen ücretsiz doğum izni süreleri, iki defaya mahsus olmak üzere doğum tarihinden sonra iki yıllık süreyi geçmemek kaydıyla hizmet akdine istinaden işyerinde çalışmaması ve çocuğunun yaşaması şartıyla talepte bulunulan süreleri, kendilerinin veya hak sahiplerinin yazılı talepte bunmaları, esas günlük kazanç alt ve üst sınırları arasında olmak üzere, kendilerince belirlenecek günlük kazancın % 32′si üzerinden hesaplanacak primlerini borcun tebliği tarihinden itibaren bir ay içinde ödemeleri şartı ile borçlandırılarak, borçlandırılan süreleri sigortalıklarına sayılır.

   Belirtilen şartların sağlanmış olması halinde, doğum borçlanması talebinde bulunan kadın sigortalının borçlanma talebi, işverenden herhangi bir belge istenilmeksizin Sosyal Güvenlik Kurumu kayıtlarından yapılan tespitlere göre sonuçlandırılır. Bu uygulama ile annelerin, annelikleri nedeniyle emekliliklerinde meydana gelebilecek mağduriyetlerinin önlenmesi amaçlanmıştır.

Emzirme Ödeneği

   Ülkemizde emzirme ödeneği, her kişiye verilmeyip, bu haktan yararlanabilecek kişilerden bir takım şartların yerine getirilmesi istenilmektedir. Emzirme ödeneği, kendi çalışmalarından dolayı gelir veya aylık alan kadına ya da gelir veya aylık alan erkeğin sigortalı olmayan eşine, her çocuk için yaşaması şartıyla doğum tarihinde geçerli olan ve Kurum Yönetim Kurulunca belirlenip Bakan tarafından onaylanan tarife üzerinden emzirme ödeneği verilir.

   Emzirme ödeneğine hak kazanan sigortalılardan, sigortalılığı sona erenlerin, bu tarihten başlamak üzere üçyüz gün içinde çocukları doğarsa, sigortalı kadın veya eşi analık sigortası haklarından yararlanacak sigortalı erkek, doğum tarihinden önceki on beş ay içinde en az 120 gün prim ödenmiş olması şartıyla emzirme ödeneğinden yararlandırılır. Emzirme ödeneği verilmesi için; doğan çocuğun yaşaması, doğumdan önceki bir yıl içinde en az 120 gün kısa vadeli sigorta kolları primi yatırılmış ve genel sağlık sigortası primi dahil prim ve prime ilişkin her türlü borçlarının ödenmiş olması şarttır.

   Emzirme ödeneği, çocuğun doğduğu zamandan beş yıla kadar talep edilmemesi halinde ödenek düşer ve bir daha talep edilemez.

Geçici İş Görmezlik Ödeneği

   Bu ödenek, sigortalı çalışanın iş kazası geçirmesi, meslek hastalığına tutulması, hastalanması ya da analık sebebiyle iş göremediği sürelerde (istirahatli olduğu sürelerde) verilir. Bu ödeneği alabilmek için Sosyal Güvenlik Kurumunca yetkilendirilen hekim veya sağlık kurullarından istirahat raporu alınmış olması gerekmektedir. 

   Sigortalı kadının analığı halinde, doğumdan önceki bir yıl içinde en az doksan gün kısa vadeli sigorta primi bildirilmiş olması şartıyla, doğumdan önceki ve sonraki sekizer haftalık sürede, çoğul gebelik halinde ise doğumdan önceki sekiz haftalık süreye iki haftalık süre ilâve edilerek çalışmadığı her gün için; erken doğum yapması halinde doğumdan önce kullanamadığı çalıştırılamayacak süreler ile isteği ve hekimin onayıyla doğuma üç hafta kalıncaya kadar çalışması halinde, doğum sonrası istirahat süresine eklenen süreler için geçici iş görmezlik ödeneği verilir.

Doğum ve Süt İzni

   Doğum ve Süt İzni, kanuni bir hak olup, işverenlerin inisiyatifine bırakılmamış bir izindir.

Kadın işçiler, doğumdan önce 8 ve doğumdan sonra 8 hafta olmak üzere toplam 16 hafta doğum ve süt izni kullanabilirler. Çoğul gebelik halinde ise, doğumdan önceki 8 haftalık izine 2 hafta daha süre eklenir. Eğer kadın işçi erken doğum yaparsa, doğumdan önce kullanamadığı süreler, doğumdan sonraya eklenir. Tüm bu belirlenen izin süreleri, kadının sağlık durumuna göre, hekim raporu ile arttırılabilir.

   Hamilelik süresince kadın işçiye periyodik kontroller için ücretli izin verilir. Hamilelik süresince hamile kadın işçinin düzenli hekim kontrollerinin yapması gerektiğinden, gün içinde izin alabilmektedir. İzinli olduğu bu gün veya saatler içinde ücretinde herhangi bir kesintisi de yapılamaz. Doğum yapan kadınlar, doğum izninden sonra isterlerse altı aya kadar ücretsiz izin alabilirler. Burada işverenin takdir hakkı bulunmayıp kadın sigortalı izin isterse işveren de bu izni vermek zorundadır.

   Hamile, yeni doğum yapmış veya çocuk emziren kadın işçi, günde yedi buçuk saatten fazla çalıştırılamaz ve hekim raporu ile belgelenmesi halinde, kadın işçi sağlık durumuna göre daha uygun bir işe geçebilir. Bunun için de ücretinden herhangi bir kesilme yapılmaz.

Evlenme Ödeneği (Çeyiz Parası)

   Yetim aylığı almakta olan ve evlenmeleri nedeniyle gelirlerinin kesilmesi gereken kadınların talepte bulunmaları halinde bir defaya mahsus olmak üzere kendilerine peşin ödeme yapılır. Kadınların, almakta oldukları aylık veya gelirlerinin iki yıllık tutarı bir defaya mahsus olmak üzere evlenme ödeneği olarak peşin ödenir. Evlenme ödeneği verilmesi halinde, diğer hak sahiplerinin aylık gelirleri evlenme ödeneği verilen sürenin bitiminde tekrar belirlenir.

   Evlenme ödeneğinin ilk evlilikte alınması şartı da yoktur. Evlenme ödeneğini ilk evliliğinde talep etmeyenler, ikinci evliliğinde eşinden ayrıldıktan sonra tekrar ölüm aylığı alırken yeniden evlenmeleri halinde alabilirler.

Kadın İşçilerin Gece Çalıştırılma Koşulları

   Kadın işçiler ne olursa olsun gece vardiyasında yedi buçuk saatten fazla çalıştırılmaz. Ayrıca işveren, gece postasında çalışacak kadın işçileri, sağlayacakları uygun araçla iş yerinden ikamet ettikleri yere götürmekle yükümlüdür.

Ölüm Sigortası

   Ölüm sigortası, sigortalının ölümü durumunda, hak sahiplerine Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından ödenmesi gereken aylık ödemeye denilmektedir.

   Ölüm sigortası alan kadınlara; ölüm aylığı bağlanması, ölüm sigortasının toptan ödemesinin yapılması, aylık almakta olan kadınlara evlenme ödeneği verilmesi ve cenaze ödeneği verilmesi gibi haklar sağlanmaktadır.

   Ölüm aylığı; en az 1800 gün malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi bildirilmiş, her türlü borçlanma süreleri hariç en az 5 yıldan beri sigortalı bulunup, toplam 900 gün malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi bildirilmiş, bağlanmış bulunan malûllük, vazife malullüğü veya yaşlılık aylığı, sigortalı olarak çalışmaya başlamaları sebebiyle kesilmiş, kazaya uğramış, malûllük, vazife malullüğü veya yaşlılık aylığı almakta iken veya malûllük, vazife malullüğü veya yaşlılık aylığı bağlanmasına hak kazanmış olup henüz işlemi tamamlanmamış durumdayken ölen sigortalının, hak sahiplerinin yazılı talepte bulunmaları halinde verilir.

    Sigortalının ölümü halinde hak sahibi eş ve/veya çocuklara aylık bağlanmaktadır. Bağlanacak aylık belli oranlarda hak sahiplerine paylaştırılır.

   Ölüm sigortası aylığı; dul eşine %50’si; aylık bağlanmış çocuğu bulunmayan dul eşine ise kendi sigortalılığı nedeniyle gelir veya aylık bağlanmamış olması halinde % 75′i bağlanır.

   Kendi sigortalılığı nedeniyle gelir veya aylık bağlanmamış çocuklardan; 18 yaşını doldurmamış, lise ve dengi öğretim görmesi; yükseköğrenim yapması halinde 25 yaşını doldurmamış veya yaşları ne olursa olsun evli olmayan, evli olup dul kalan kadınların her birine %25’i verilir.

Malul Çocuğu Bulunan Kadın Sigortalıya Sağlanan Haklar

   Malul çocuğu bulunan sigortalı kadına, daha erken yaşta emekli olma imkanı sağlanmaktadır.

   Getirilen yeni düzenlemeye göre başka birinin sürekli bakımına muhtaç derecede malul çocuğu olan sigortalı kadınların, geçen prim ödeme gün sayılarının dörtte biri (%25), prim ödeme gün sayıları toplamına eklenmektedir. Eklenen bu süreler emeklilik yaş hadlerinden de ayrıca indirilerek bu durumda olan kadın sigortalılara daha erken yaşta emekli olma imkanı sağlanmaktadır. 

Evlerinde El İşi Yapan Kadınların Sigortalılığı

   Herhangi bir kuruma ya da işverene bağlı olmadan, kendi çabaları ile el sanatlarıyla uğraşan kadınlara verilen sigortadır. Sosyal güvenlik kapsamına alınan el sanatları ile uğraşan ev kadınları, bahsedeceğimiz sigortalılık statüsüyle sağlık imkanlarından yararlanabileceği gibi emeklilik hakkına da sahip olabilmektedirler.

   Evlerde kullanılan dikiş, nakış, mutfak robotu, ütü ve benzeri makine ve aletler hariç olmak üzere, dışarıdan işçi almamak şartıyla; kendi evlerinde yaptıkları havlu, örtü, çarşaf, çorap, halı, kilim, dantel ve her türlü nakış işlerini işyeri açmaksızın satan kişiler, vergi muafiyetinden faydalanabilmektedir.

Kendisine Şiddet Uygulanan Kadına Sağlık Hizmeti Sunulması

    Kadınlara uygulanan her türlü fiziksel, ruhsal, cinsel, sosyal, ekonomik şiddet kadınların zarar görmesine ve özgüvenlerini yitirmesine yol açmaktadır. Kadına yönelik şiddete okulda, sokakta, işyerinde kısacası her türlü alanda rastlanmaktadır ama şiddet, kadınların en güvendiği ve korunduklarını düşündükleri aile içinde çok yaygındır.

   Ailevi şiddete maruz kalan kadınlar, “Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesi” kanununa göre hakkında koruyucu tedbir kararı verilen kadınlar, genel sağlık sigortası kapsamına alınmıştır. Yani bu kişiler gelir testine tabi tutulmaksızın GSS’li sayılmakta dolayısıyla sağlık imkanlarından yararlanabilmektedir.

   Kendi ayakları üzerinde durmaya çalışan ve onlara biçilen misyonlarla sınırlı kalmayan kadınlara, çalışma hayatında kanunlarla birtakım koruyucu hükümler düzenlenmiştir. Çalışan kadınlara, yasalar çerçevesinde hamile kadınlara ve annelere tanınan haklar pek fazla bilinmediği için bu kişiler kendilerine tanınan hakları talep etmemekte ya da edememektedirler. Çalışan kadınlar iş ve sosyal güvenlik mevzuatı kapsamında hangi haklara sahip olduklarını bildiği sürece olası mağduriyetlerin önüne geçilebilecektir.